Edgar Allan Poe
Z Wikipedii
Edgar Allan Poe (ur. 19 stycznia 1809 w Bostonie, w stanie USA Massachusetts; zm. 7 października 1849 w Baltimore, w stanie Maryland) – poeta i nowelista amerykański. Pracował także jako krytyk i redaktor. Przedstawiciel romantyzmu w literaturze amerykańskiej.
Spis treści |
[edytuj] Życie
Poe urodził się w Bostonie, w stanie Massachusetts, 19 stycznia 1809 roku, jako drugie dziecko małżeństwa aktorów - Elizabeth Arnold Hopkins Poe i Davida Poe. We wczesnym dzieciństwie, kiedy ojciec porzucił jego rodzinę a matka zmarła w rok później, został oddany pod opiekę Johna Allana, kupca mieszkającego w Richmond w stanie Wirginia. Bez powodzenia próbował studiować na uniwersytecie stanowym; począwszy od 1827 służył dwa lata w armii. Jako sierżant został skierowany do akademii wojskowej w West Point, jednak nie podjął tam nauki.
Przeniósł się następnie do Baltimore w stanie Maryland, gdzie dorabiał pisaniem drobnych utworów. W 1836 poślubił swoją kuzynkę Virginię Clemm. W latach 1835-1837 redagował czasopismo The Southern Literary Messenger, ukazujące się w Richmond. W 1849 powrócił na krótko do tego miasta. Zmarł w szpitalu w Baltimore w tajemniczych okolicznościach (niewykluczone, że na wściekliznę, po ugryzieniu przez chorego psa). Pośmiertnie przedstawiany jako alkoholik i nałogowy palacz opium.
[edytuj] Twórczość
W twórczości Poego dominowały wątki fantastyki i horroru. Zapoczątkował gatunek noweli kryminalnej (Zabójstwo przy Rue Morgue, Złoty żuk). Stworzył także pierwszą w literaturze postać detektywa – C. Auguste Dupina, który rozwiązuje zagadki kryminalne stosując metody dedukcji. Jego prozę charakteryzował silny psychologizm postaci (prekursorski względem późniejszej psychoanalizy) oraz surrealistyczne, skrajnie brutalne opisy makabry, przywołujące na myśl stany epileptyczne czy upojenie alkoholowe.
W twórczości Edgara Allana Poego odnaleźć można postawy choroby wieku – neurozy, świadomości dualizmu świata czy też bólu istnienia, które pod koniec XIX wieku stały się sztandarowymi pojęciami nowych nurtów sztuki: dekadentyzmu, ekspresjonizmu oraz symbolizmu. W rodzimej Ameryce twórczość Poego spotkała się z krytyką i odrzuceniem, podczas gdy w tym czasie Francja wznosiła ją na piedestał. Poe inspirował zarówno Baudelaire'a, Huysmansa, Dostojewskiego, Meyrinka, de Quinceya, Bierce'a, jak i całą rzeszę poetów surrealistycznych. Stephane Mallarme określił jego poemat Ulallume jako odbiegające od schematów swojej epoki arcydzieło poezji.
Edgarami nazwano po nim nagrody przyznawane przez Amerykańskie Stowarzyszenie Mystery Fiction.
[edytuj] Utwory
[edytuj] Liryka (wybór)
- Annabel Lee
- Do Heleny (To Helen)
- Do matki (To My Mother)
- Do wiedzy (To Science)
- Dzwony (The Bells)
- Kolizeum (The Coliseum)
- Kraina snu (Dream Land)
- Gwiazda wieczorna (Evening Star)
- Kruk (The Raven)
- Miasto w morzu (The City In The Sea)
- Robak Zdobywca (The Conqueror Worm)
- Sen we śnie (A Dream Within a Dream)
- Ulalume (Ulalume)
[edytuj] Proza
- Artysta pejzażu (The Domain of Arnheim)
- Beczka amontillada (The Cask of Amontillado)
- Berenice (Berenice)
- Bon - Bon (Bon - Bon)
- Bujda balonowa (The Baloon - Hoax)
- Cień - przypowieść (Shadow - A Parable)
- Czarny kot (The Black Cat)
- Człowiek interesu (Business Man)
- Człowiek, który się zużył (The Man That Was Used Up)
- Człowiek tłumu (The Man of the Crowd)
- Cztery bydlęta w jednej skórze (Four Beasts in One)
- Diabeł na wieży (Devil in the Belfry)
- Dialog Eirosa i Charmiona (The Conversation of Eiros and Charmion)
- Duch Przekory (The Imp of the Perverse)
- Hop-Frog (Hop-Frog)
- Król Dżumiec (King Pest)
- Ligeja (Ligeia)
- Łoś (The Elk)
- Maska Czerwonego Moru (Masque of the Red Death)
- Metzengerstein (Metzengerstein)
- Morella (Morella)
- Nieporównana przygoda niejakiego Hansa Pfaala (Unparalleled Adventure of One Hans Pfaall)
- Nie zakładaj się nigdy z diabłem o swą głowę (Never Bet the Devil Your Head)
- Okulary (The Spectacles)
- Opowieść Jerozolimska (A Tale of Jerusalem)
- Opowieść z Gór Skalistych (A Tale of the Ragged Mountains)
- Podłużna skrzynia (The Oblong Box)
- Pogawędka z mumią (Some Words With a Mummy)
- Portret owalny (The Oval Portrait)
- Potęga słowa (The Power of Words)
- Prawdziwy opis wypadku z. P. Waldemarem (The Facts in The Case of M. Waldemar)
- Przedwczesny pogrzeb (Premature Burial)
- Przygody Artura Gordona Pyma (Narrative of Arthur Gordon Pym)
- Rewelacje mesmeryczne (Mesmeric Revelation)
- Rękopis znaleziony w butli (MS. Found in a Bottle)
- Rozmowa Monosa i Uny (The Colloquy of Monos and Una)
- Schadzka (The Assignation)
- Serce-oskarżycielem (Tell-Tale Heart)
- Sfinks (The Sphinx)
- Skradziony list (The Purloined Letter)
- Studnia i wahadło (The Pit and the Pendulum)
- System doktora Smoły i profesora Pierza (The System of Doctor Tarr and Professor Fether)
- Tajemnica Marii Roget (Mystery of Marie Rogêt)
- Trzy niedziele w tygodniu (Three Sundays in a Week)
- Tysiączna i druga opowieść Szeherezady (The Thousand-and-Second Tale of Scheherazade)
- Tyś nim jest!
- Von Kempelen i jego wynalazek (Von Kempelen and His Discovery)
- W bezdni Maelströmu (A Descent into the Maelström)
- William Wilson (William Wilson)
- Wyspa wróżki Fay (The Island of the Fay)
- Zabójstwo przy Rue Morgue (The Murders in the Rue Morgue)
- Zagłada domu Usherów (The Fall of the House of Usher)
- Złoty żuk (The Gold Bug)
Za jego przykładem szło wielu twórców, również polskich, np. Stefan Grabiński. Zarówno poezję, jak i prozę Edgara Allana Poe tłumaczyło na polski wielu wybitnych literatów, jak np. Stanisław Wyrzykowski, Antoni Lange, Bolesław Leśmian czy Zenon Przesmycki.
Twórczością Poego inspirowali się również filmowcy, tworząc mniej lub bardziej wierne ekranizacje jego opowiadań. Do najbardziej znanych dzieł filmowych należy nakręcony w latach 60. XX wieku cykl Rogera Cormana.
[edytuj] Postać Poego w literaturze
Próbę wyjaśnienia tajemniczej śmierci Poego podjął Matthew Pearl w swojej powieści Cień Poego. Z kolei Lovecraft uczynił go jedną z postaci swojego opowiadania pt. Przeklęty dom.
[edytuj] Linki zewnętrzne
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Teksty źródłowe w Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach- http://www.republika.pl/poe/menu.html
- http://www.biblionetka.pl/ka.asp?id=228
- http://bach.ipipan.waw.pl/~nathell/eap/index.php
- http://eapoe.org/ (en)
| Nepal: Stolica sparaliżowana z powodu protestu |
|
Rozbite witryny sklepowe, stojące samochody, zamknięte szkoły i demonstranci palący opony na ulicach - tak wyglądała dziś stolica Nepalu, Katmandu, podczas protestów po zabójstwie, o które obwiania się rządzących maoistów.
|
| Światowy Tydzień Przedsiębiorczości w Gdyni! |
|
20 listopada - od godz. 8.00 do 16.00 odbędzie się Dzień Otwarty w Fundacji Gospodarczej, przy ul. Olimpijskiej 2 w Gdyni.
|
| Oby plany się ziściły |
|
Woda, plaża, molo, całoroczny tor saneczkowy, ścieżki rowerowe, skate-park i fontanny - to wszystko ma być nad jędrzejowskim zalewem. Tak przynajmniej obiecuje Marek Wolski, burmistrz Jędrzejowa (Świętokrzyskie).
|
| Krytyka i samokrytyka, czyli dwa lata z K. Chojniakiem |
|
Dwa lata temu objął najwyższy urząd w naszym mieście. Dziś oceniają go zarówno mieszkańcy, lokalne media, jak i opozycyjni politycy.
|
| "Zabawa w znęcanie wymknęła się spod kontroli" |
|
36-letni sadysta-pedofil, współlokator matki zakatowanego chłopca, chwalił się kolegom z kursu majsterkowicza, że ma sprawę w sądzie. Powiedział, że razem ze znajomym "znęcali się nad kimś i zabawa wymknęła im się spod kontroli" - czytamy w internetowym wydaniu "The Sun".
|